این دفتر بخشی از تحقیقات نویسنده در نگاهی به مشروطیت از دید دانش حقوق با تأکید بر مفاهیم و نهادهای حقوقی و نیز بحثی در تکوین حقوق مدرن در ایران است. موضوع این کتاب بررسی برخی از مفاهیم و نهادها در مشروطیت ایران است که سهم مهمی نیز در پیدایش دانش حقوق در ایران داشتهاند. گسترهی زمانی بحث نیز، دو دهه از مشروطیت ایران در حد فاصل به توپ بستن مجلس اول تا برآمدن پهلوی است. کوشش ایرانیان از دارالسلطنهی تبریز تا پیروزی مشروطیت برای تأسیس نهادها و مفاهیم حقوقی، در این دو دهه این فرصت را یافت تا از عرصهی نظر به سطح عمل بیاید و محک بخورد. در تحقیقات صورتگرفته عموما از این دو دهه غفلت شده و بیشتر بر روی عصر ناصری تا پیروزی مشروطیت و نیز دورهی پهلوی اول تمرکز شده است؛ درحالیکه این دو دهه سنگ بنای بسیاری از مفاهیم و نهادهای جدید گذاشته شد. در این دفتر تحولات مدرسهی سیاسی، مدرسهی حقوق، مدرسهی حقوق و علوم سیاسی، نهاد عدلیهی جدید و تدوین نخستین قوانین ایران در دورهی احمدشاهی مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته است. در بررسی هر کدام از این موضوعات هم کوشش شده است که تحولات آنها پس از دو دورهی مقدمات مشروطهخواهی و پیروزی مشروطیت، در این دوره - بهعنوان پیامدهای مشروطیت - دیده شود و هم نگاهی به برخی از جنبههای تکوین دانش حقوق در ایران افکنده شود. مطالعهی این اثر میتواند برای دانشجویان رشتهی حقوق، علوم سیاسی، تاریخ و علوم اجتماعی مفید باشد.
بخشی از کتاب:
به اعتقاد فروغی، ما ایرانیان نباید در این تأسیسِ جدید حالت منفعل داشته باشیم. باید در جامعۀ ملل دخالت کنیم و در تدوین قوانینِ بینالمللی نقش فعالی داشته باشیم. به گفتۀ او، دُوَل و مللْ همه داخل در یک حوزۀ اجتماع خواهند بود و اوضاع زندگیِ آنها بر هم تأثیر خواهد گذاشت و مملکت ما هم خارج از این حوزه نخواهد بود. همین دیدگاه باعث شد که در این کار پیشقدم شود و کوششهای زیادی انجام دهد و اعتبار بینالمللیِ بالایی به دست آورد. یکی از آثار حضور فعال در جامعۀ بینالمللی به نظر او، لزوم همکاریِ اقتصادی و متروک کردن یا تخفیفِ حقوق گمرکی بود.همچنین بر این باور بود که برای اینکه بتوانیم در سطح بینالمللی وجهۀ بالاتری پیدا کنیم باید اقدام به تغییر برخی قوانین و سیاستهای داخلی کنیم. از جمله آنکه معتقد بود «در مورد بردهفروشی باید فکری کنیم، زیرا عدم تصویب آن، ایران را بدنام کرده است». او به واقعیّاتِ جهان سیاست هم بهخوبی پی برده بود و بهدرستی مینویسد که در کنفرانس صلح، بهرغم عناوین زیبایی مانند حق و عدالت و مساوات، کشورهای بزرگ مثل آمریکا و فرانسه و انگلیس کار را در دست گرفتهاند و هر طور خواستند قوانین را نوشته و به بهانۀ بیطرفیِ ایران در جنگ، اجازۀ حضور هیئت ایرانی به جلسات را نمیدهند.
