نامه به پدر داستانِ کوتاه، قصه یا رمان نیست. متنى علمى، فلسفى، سیاسى و مذهبى هم نمىباشد؛ دستکم به این هدف نگاشته نشده است. بهسادگى یک نامه است. نامهی پسرى به پدرش، اما این پسر فرانتس کافکا است، گویا کافکا نامه را به مادر مىدهد تا به پدر برساند، مادر پس از خواندن نامه از روى نیکخواهى آن را به پدر نمىدهد بدون اینکه کافکا را از تصمیم خود آگاه کند. در این اثر پیش از هرچیز با حقیقتى بهتمامى عریان، با صداقتى کمنظیر و تکاندهنده در داورىِ خود و دیگران روبهرو هستیم. نامه به پدر، گرچه به این هدف نوشته نشده، مسائل تربیتى، خانوادگى و روانکاوى متعددى را بسیار موشکافانه پیش رو مىنهد، از اینرو بسیار درخورِ تعمق است.
بخشی از کتاب:
شاید تو هم آن شبى را بهخاطر داشته باشى که آب مىخواستم و دست از گریه و زارى برنمىداشتم، قطعا نه به این دلیل که تشنه بودم، بلکه مىخواستم شما را بیازارم و کمى هم خود را سرگرم کنم. تهدیدهاى خشنى که بارها تکرار شد بىنتیجه ماند. مرا از تختخواب پایین آوردى به بالکن بردى و مرا با پیراهنِ خواب لحظهاى پشتِ درِ بسته نگهداشتى. نمىخواهم بگویم که این کار اشتباه بزرگى بود. شاید برایت غیرممکن بود آسایش شبانهات را به روش دیگرى بازیابى. با یادآورى این خاطره فقط مىخواهم روشهاى تربیتى و تأثیرى را که بر من داشتى یادآورى کنم. احتمالا واکنش تو کافى بود تا شبهاى دیگر چنین نکنم، ولى در درون کودکى که من بودم، زیانى به بار نشست. برطبقِ طبیعتم هرگز نتوانستهام رابطه دقیقى بین آن وقایع پیدا کنم. آب خواستنِ بدون دلیل، به گمان من امرى طبیعى بود و بیرون در ماندن بسیار وحشتناک. حتا تا سالها بعد هم از این اندیشه دردناک رنج مىبردم که این مرد قوىهیکل که پدرم باشد چگونه توانست در آنىترین محاکمه، بىانگیزه، مرا از تختخواب بیرون کشد و در آن ساعت شب در بالکن بگذارد، حتما در چشمهاى او هیچ بودم … همه کودکان پشتکار و شهامت طولانىمدت براى دست یافتن به مهربانى را ندارند و قطعا این به هیچ گرفتن کودک، نهفقط هنگامى که کودک کودک بوده، بلکه قطعا در دیگر مراحل زندگى باید به داورىِ مستبدانهاى منجر شده باشد که براى پدر مىنویسد: اگر داورىهایت را درباره من جمعبندى کنى به این نتیجه مىرسى آنچه از آنها شکایت دارى بهراستى اعمال نامناسب یا آزاردهنده من نیست (شاید به استثناء برنامه اخیر ازدواجم) لیکن تو از سردى و قدرناشناسى و غیرمعمول بودن من گلهمندى.
