کسی نیست که نام افلاطون را نشنیده و از شهرت و مقام مخصوصی که این کتاب در میان کتب فلسفی و اجتماعی جهان دارد بیخبر باشد. مسائلی که در این کتاب طرح شده مهمترین موضوعهایی است که بشر از بدو پیدایش فکر به آن توجه داشته و مادام که باقی است، توجه خواهد داشت، و به همین جهت است که باآنکه بیش از دوهزار و سیصد سال از تاریخ تألیف این کتاب میگذرد، هنوز مطالب آن تازگی دارد و هیچیک از آنها برای همیشه حل نشده و شاید هرگز حل نشود. فلسفهی زندگی و مرگ، بقای روح، چگونگی عالم بعد، دینداری، اخلاق، عشق، فلسفه، اصول تربیت، کشورداری، هنرهای زیبا، حکمت الهی، اینها موضوعهای کتاب است. موضوعهایی است که فکر انسان را همیشه به خود مشغول داشته و احساسات بشری را برانگیخته، عقاید و افکار متضاد، نهتنها در طی قرنهای مختلف، بلکه حتی در آن واحد به وجود آورده است.
بخشی از کتاب:
موضوع کتاب چیست؟ این کتاب موضوع واحد ندارد، بلکه دربارۀ موضوعهای متعددی بحث میکند که اهمیت آنها و مقامی که در این کتاب دارند تقریبا یکسان است. از جهتی میتوان گفت که بحث اساسی کتاب بر سر موضوع «عدل» است، اما اهمیتی که افلاطون برای مفهوم عدل قائل است از لحاظ تحقق آن در جامعۀ بشری است، و وی در عالم خیال شهری را پیریزی میکند که صفت عدل هم در تشکیلات و هم در اخلاق افراد آن محقق باشد. پس، ازاینحیث میتوان گفت که هدف اصلی کتاب بحث در تأسیس «مدینۀ فاضله» یا تحقق کمال مطلوب در تنظیم امور جامعه است. از طرفی، اگر کتاب را از نظر فلسفی مطالعه کنیم، چنین میپنداریم که محور همۀ مطالب آن فلسفه است. اما اگر به جنبههای ماوراءالطبیعۀ کتاب توجه کنیم ومخصوصا جملۀ آخر کتاب را بخوانیم ممکن است چنین نتیجه گیریم که موضوع اصلی کتاب لزوم تربیت و تهذیب نفس است تا برای نیل به مراتب ترقی و تعالی در عوالم بعد از مرگ مستعد و آماده گردد. باری، مسلم است که افلاطون این کتاب را به مطلب واحدی تخصیص نداده و در حین تألیف هر موضوعی را که بهنحوی مربوط به جریان بحث دانسته وارد مضامین کتاب کرده است. این کتاب از سایر آثار افلاطون طولانیتر است، بهجز کتاب قوانین که از آن طولانیتر، ولی ناتمام است، و درهرصورت تردیدی نیست که این کتاب از همۀ آثار افلاطون مهمتر است، زیرا دامنۀ موضوعهای آن از سایر رسالهها وسیعتر و سبک نگارش آن دقیقتر است.
